Đức Thánh Nguyễn Minh Không (1065 – 1141), húy là Nguyễn Chí Thành, sinh ngày 15/10. Sau khi viên tịch, ông được triều đình nhà Lý tôn hiệu Lý Quốc Sư – vị cao tăng đứng đầu tăng đoàn của triều đại, biểu tượng của trí tuệ, đức hạnh và tài năng xuất chúng thời bấy giờ.
Trong dân gian, ông được tôn sùng như một vị Thánh trong Tứ bất tử, đứng cùng Đức Thánh Trần Hưng Đạo – hai nhân vật lịch sử có thật hiếm hoi được nhân dân phong Thánh. Ông vừa là danh y chữa bệnh cho vua Lý Thần Tông, vừa là ông tổ nghề đúc đồng Việt Nam nhờ công sưu tầm, phục hưng tinh hoa kỹ nghệ Đông Sơn.
Nguyễn Minh Không là hiện thân của thời kỳ Phật giáo cực thịnh. Từ một nhà sư ở vùng Tràng An, ông miệt mài tầm đạo, học hỏi y thuật dân gian và luyện tâm tu trí. Ngày ngày, ông tìm cây thuốc tại vườn Sinh Dược, dần trở thành danh y nổi tiếng khắp kinh thành.
Ông cũng là người góp phần khôi phục nghề đúc đồng – nghề thủ công tinh hoa mang dấu ấn văn minh Việt cổ. Tài năng, trí tuệ và đức độ đưa ông trở thành Quốc sư, đứng đầu hàng tăng ni toàn quốc, giữ vai trò quan trọng trong đời sống triều đình và dân gian.
Hành trạng của ông đậm màu sắc kỳ bí của Phật giáo thời Lý, nhưng lại đóng góp vô cùng lớn cho sự phát triển văn hóa dân tộc ở nhiều lĩnh vực: triết học – văn học – kiến trúc – mỹ thuật – kỹ nghệ, tạo nền tảng cho tiến trình văn hóa Việt Nam suốt các thế kỷ sau.
Ninh Bình – quê hương của Quốc sư – có rất nhiều ngôi đền thờ ông, nhưng nổi bật nhất là đền thờ tại khu văn hóa tâm linh núi chùa Bái Đính. Đây chính là nơi ông từng đặt chân đến để hái thuốc chữa bệnh cho vua Lý Thần Tông, và chính tại đây, ông phát hiện ra các hang động rồi cho dựng chùa, mở đường cho sự hình thành của Bái Đính Cổ tự.
Ngày nay, đền thờ Quốc sư tại Bái Đính là điểm thờ tự trang nghiêm, mang vẻ đẹp cổ kính hài hòa giữa núi rừng. Nơi đây không chỉ là điểm chiêm bái mà còn là nơi du khách lắng lòng tìm hiểu về một nhân vật đã góp phần tạo nên bản sắc tinh thần của dân tộc.
Ngoài Bái Đính, tượng thờ và đền thờ Quốc sư Nguyễn Minh Không còn hiện diện ở nhiều di tích nổi tiếng của Ninh Bình:
-
Chùa Địch Lộng (Gia Viễn) – “Nam thiên đệ tam động”
-
Động Hoa Lư – phối thờ cùng vua Đinh Tiên Hoàng
-
Đình Ngô Đồng (Gia Viễn)
-
Đền Tô Hiến Thành dưới chân núi Cắm Gươm
-
Chùa Nhất Trụ, động Am Tiên tại Cố đô Hoa Lư
-
Đền Thượng xã Khánh Phú, đền Tam Thánh xã Khánh An – nơi ông được tôn là Đức Thánh Cả
Hệ thống đền thờ rộng khắp này là minh chứng cho sự kính ngưỡng đặc biệt mà nhân dân dành cho ông suốt gần một thiên niên kỷ.
Đền thờ Quốc sư Nguyễn Minh Không tại chùa Bái Đính không chỉ là nơi chiêm bái, mà còn là không gian để mỗi người hiểu sâu hơn về tinh thần hiếu học, lòng từ bi, đức độ và trí tuệ của bậc Thánh sư đã góp phần kiến tạo văn hóa Việt.
Du khách đến đây thường dừng lại thật lâu – lắng nghe, chiêm nghiệm và cảm nhận sự tĩnh tại như đang chạm vào dấu vết của một thời đại huy hoàng của Phật giáo Việt Nam.
Tràng An Group