DÒNG THỜI GIAN TÊN GỌI XÃ CHƯƠNG DƯƠNG
(TRẢI DÀI THỜI GIAN HƠN NGHÌN NĂM LỊCH SỬ, SAU NHIỀU LẦN THAY ĐỔI ĐỊA GIỚI, TÊN GỌI CHƯƠNG DƯƠNG KHÔNG ĐỔI THAY)
Sư Thầy: Thích Tâm Minh
Xã Chương Dương huyện Thường Tín cũ, nằm ở phía nam thủ đô, là một vùng đất cổ ven sông Hồng còn có tên là Chân Giang, với lịch sử lâu đời và truyền thống văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc chống giặc ngoại xâm.
Theo các tài liệu địa bạ và địa chí cổ, xã Chương Dương xưa thuộc tổng Nam Sơn Thượng, phủ Thường Tín, tỉnh Hà Đông.
Giải thích 2 chữ Chương Dương: “chương” 彰 nghĩa là rõ ràng, sáng tỏ, tiêu biểu, Trong tên đất, “chương” thường mang nghĩa vang danh, nổi bật.
“Dương” 陽: nghĩa là mặt trời, ánh sáng, hướng nam, cởi mở, hoặc chỉ vùng ven sông.
Tóm lại, Chương Dương là vùng đất sáng danh, vang dội như ánh
mặt trời bên bờ sông.
Địa danh Chương Dương đã trở thành biểu tượng của vùng đất, được lưu giữ qua nhiều thời đại, gắn liền với các sự kiện lịch sử và nhân vật quan trọng như Dương Tam Kha, Trần Quang Khải, Khẳng định tên gọi có giá trị lịch sử lâu đời, là niềm tự hào, gắn với truyền thống yêu nước, chống giặc ngoại xâm.
Dưới đây xin tóm lược dòng thời gian lịch sử địa danh xã Chương Dương trải dài qua các thời kỳ lịch sử như sau:
1. Địa danh Chương Dương đã xuất hiện từ thế kỷ thứ x – Thời Dương Tam Kha.
Sau chiến thắng Bạch đằng năm 938, Ngô Quyền lên ngôi vua, Năm 944, Ngô Quyền mất, Dương Tam Kha( em vợ Ngô Quyền) lên ngôi, xưng là Dương Bình Vương. Bến đò Chương Dương gắn với các hoạt động quân sự của ông.
Thời Lý – Trần (thế kỷ XI – XIV)
*Dưới Thời Lý: khu Chương Dương nằm trên tuyến phòng thủ sông Hồng, có các bến đò và kho lương phục vụ triều đình.
*Dưới Thời Trần: nổi bật với trận Chương Dương độ (tháng 6 năm 1285) trong kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ 2. Dưới sự chỉ huy của Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật. Địa danh Chương Dương đã đi vào thi ca trong bài Phò Giá Về Kinh của Trần Quang Khải
Đoạt sáo Chương Dương độ
Cầm hồ Hàm Tử quan Thái bình tu trí lực Vạn cổ thử giang sơn
Nghĩa là:
Chương Dương cướp giáo giặc Hàm Tử bắt quân thù
Thái bình nên gắng sức Non nước ấy ngàn thu
Thời Lê – Nguyễn (thế kỷ XV – XIX)
Địa danh Chương Dương là một xã thuộc tổng Nam Sơn Thượng (theo đơn vị hành chính phong kiến). Chương Dương là một xã thuộc tổng Chương Dương, huyện Thượng Phúc. Tổng Chương Dương gồm 8 xã là,
Chương Dương, Yên Cảnh, Hoàng Xá, An Duyên, Đan Nhiễm, Vân La, Nghiêm Xá Và Kỳ Dương là một.
4.Thời Pháp thuộc (1884 – 1945)
Địa giới hành chính có thay đổi, nhưng xã Chương Dương vẫn giữ nguyên tên cũ, thuộc tổng Chương Dương, huyện Thường Tín. tồn tại hàng trăm năm cho đến cách mạng tháng 8 /1945.
Thời kháng chiến chống Pháp (1945 -1954)
Sau cách mạng tháng 8/1945, vùng đất này trải qua nhiều lần sáp nhập, chia tách xã, đặc biệt giai đoạn cải cách hành chính năm 1945 -1960. Tuy vậy tên Chương Dương vẫn được giữ lại, do gắn với di tích lịch sử lớn. Thời kỳ này bến đò Chương Dương là một điểm liên lạc bí mật của các tổ chức yêu nước.
Thời kháng chiến chống Mỹ (1954 – 1975)
Xã Chương Dương vừa sản xuất vừa chi viện sức người, sức của cho chiến trường miền Nam. Địa danh Chương Dương trở thành căn cứ kháng chiến của lực lượng Việt Minh, phối hợp đánh du kích, chặn đường tiếp tế của quân giặc trên sông Hồng.
Thời kỳ đổi mới đến nay
Xã Chương Dương cũ gồm 3 thôn: Là thôn Chương Dương, thôn Kỳ Dương, thôn Chương Lộc. Các di tích lịch sử như Đền Chương Dương, bến đò Chương Dương được bảo tồn và phát triển.
Sau 2 lần sáp nhập gần đây nhất:
✓ Sáp nhập lần 1 vào năm 2024, xã Thư Phú được sáp nhập vào xã
Chương Dương, vẫn giữ tên gọi xã Chương Dương
✓ Sáp nhập lần 2 vào năm 2025: xã Chương Dương được sáp nhập với xã Lê
Lợi, xã Thắng Lợi, xã Tự Nhiên và 1 phần xã Tô Hiệu, xã Vạn Nhất, vẫn giữ nguyên tên gọi xã Chương Dương.
➢ Tóm lại, tính từ năm 944 đến nay, tên gọi Chương Dương. đã đi qua
11 thế kỷ, chính xác là 1.081 năm (944 - 2025). Sau bao đổi thay, sáp nhập và tách xã, hai chữ Chương Dương đều được giữ nguyên, cho thấy tầm quan trọng của địa danh này trong lịch sử.
Dương Tam Kha: nhân vật lịch sử Thế kỷ thứ x, từng nắm quyền và có căn cứ hoạt động ở địa danh Chương Dương thời sơ kỳ phong kiến.
Trần Quang Khải: danh tướng thời Trần, gắn với chiến thắng chống quân Nguyên Mông năm 1285, một trong những trận thủy chiến vang dội nhất lịch sử Việt Nam.
Địa danh Chương Dương trải dài hơn 1 nghìn năm lịch sử, đó cũng chính là niềm vinh dự tự hào. Vậy nên tất cả xã Chương Dương cùng chung tay bảo tồn, phát huy những giá trị tốt đẹp mà cha ông để lại, xây dựng xã Chương Dương ngày một văn minh, giàu đẹp.
